|
الگوي تهيه و تدوين برنامههاي
راهبردي محصولي – موضوعي و منطقهاي
ضرورتها و الزامات
قانوني
قبل از تشريح اين الگو لازم است اشارهاي مختصر به ضرورتها و الزامات قانوني
پيش روي سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج
كشاورزي داشته باشيم.
در رأس اين الزامات بايد به سند چشم
انداز بيست ساله جمهوري اسلامي ايران بويژه، 2 فراز از فرازهاي اين سند كه نقش
علم و فناوري و جنبش نرم افزاري را مد نظر قرار داده است اشاره نمائيم.
سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج
كشاورزي به
عنوان يك دستگاه پژوهشي، با سياستهاي كلي نظام براي رشد و توسعه علم، تحقيقات
فناوري ( مصوب مجمع تشخيص مصلحت نظام ) ، همچنين با تكاليف قانوني بخش پژوهش و
فناوري كشور در برنامه چهارم توسعه مواجه بوده و ناگزير به هماهنگي و همسويي با
اين تكاليف ميباشد.
اين سازمان ميبايد علاوه بر توجه به
تكاليف قانوني بخش پژوهش و فناوري كشور به عنوان يك سازمان تحقيقاتي ماموريت
گرا توجه ويژهايي به سياستهاي كلي نظام در بخش كشاورزي (مصوب مجمع تشخيص مصلحت
نظام ) و نيز تكاليف بخش كشاورزي در قانون برنامه چهارم توسعه نموده و جهت
گيريها و فعاليتهاي تحقيقاتي خود را متناسب با اين تكاليف نمايد.
علاوه بر تكاليف و الزامات قانوني كه
در پيش روي اين سازمان ميباشد، بايد به برخي چالشها و مسائل دروني سازمان نيز
اشاره نمود و ياد آور شد بدون رفع و پاسخگويي صحيح به آنها غلبه بر تكاليف و
الزامات قانوني بر شمرده ممكن نخواهد بود.
آغاز حركت :
از كجا آغاز كنيم؟ به راستي
براي پاسخگويي به اين همه تكاليف و الزامات قانوني و رفع چالشها و مسائل دروني
سازمان، از كجا آغاز كنيم؟
تدوين اهداف خرد و كلان تحقيقاتي يا هرم طرحها و اولويتهاي تحقيقاني نقطه
آغازين تدوين برنامه ريزي جامع تحقيقات خواهد بود.
دليل اين امر، تبعيت از الگوي برنامه
ريزي راهبردي سازمانهاي تحقيقاتي ميباشد. براساس اين الگو، رسالت يا فلسفه
وجودي هر سازمان تحقيقاتي براساس ضرورتها، آرمانها و نيازهاي هر جامعه شكل
ميگيرد، در صورت وجود عزم و اراده و منابع و امكانات مورد نياز، يك سازمان
تحقيقاتي ، بوجود آمده و يا متولد ميشود. سازمانها بسان موجودات زندهايي
ميباشند كه پس از تولد به منظور ايفاي نقش در جامعه شروع به حركت ميكنند،
تمايل به حركت و جنب و جوش و ايفاي نقش، يك نياز ذاتي و جدايي ناپذير در هر
موجود زندهايي است. اما حركت در كدام جهت؟ به راستي به كدام سو بايد رفت؟ آيا
ميتوان به هر سمت و سويي حركت كرد؟ شايد در دوران طفوليت و براي سرگرمي و
گذران عمر بتوان به هر طرف چرخيد و حركت كرد اما آيا در دوران بلوغ و ميانسالي
و در مقابل حجم انبوه وظايف و تكاليف و چالشها ميتوان اينگونه حركت كرد؟
اينجاست كه مسئله بسيار مهم و حياتي
يعني مسئله هدف يابي بعنوان مهمترين مسئله پس از تولد در دوران رشد و سازندگي
سازمانهاي تحقيقاتي مطرح ميشود.
به همين دليل تعيين اهداف و اولويتهاي
تحقيقاتي را به عنوان پايه و زير بناي برنامه ريزي هاي جامع و راهبردي
سازمانهاي تحقيقاتي مطرح مينمايند.
بديهي است رسالت هر سازمان از زمان
تولد تا مرگ آن سازمان ثابت باقي ميماند اما اهداف بر حسب شرايط و موقعيتها
تغيير مييابند. اهداف يا محتواي فني تحقيقات در واقع فناوريهايي هستند كه بايد
ايجاد شوند يا توسعه يابند. پاسخ به سوالاتي هستند كه براي دستيابي به اهداف
توسعه كشور بايد به آنها پاسخ داد. ناشناختههاي علمي هستند كه پيشرفت اقتصادي
اجتماعي و فرهنگي كشور در گرو شناخت آنها ميباشد. بديهي است دستيابي به اهداف
نيازمند تدوين چارچوبها يعني مجموعهايي از بايدها و نبايدها، خط مشيها و
سياستهاي تحقيقاتي است و در كنار اين امر بايد به شناخت محيط داخلي سازمان يعني
ساختار، نقاط قوت و ضعف و نيز محيط خارجي يعني تهديدها و فرصتها (SWOT) پرداخت.
پس از سير اين مراحل و انجام بازنگريهاي متعدد ميتوان وضعيت موجود و مطلوب
سازمان (جهت گيريهاي راهبردي ) را شناسايي نمود.
در اين مرحله به تدريج ميتوان راهبرد
سازمان را كه در واقع مجموعه اقدامات ضروري و هنرمندانه براي تغيير وضع موجود و
دستيابي به وضع مطلوب ميباشند ترسيم نمود.
در مرحله بعد فرآيندها و راهكارهاي
اجرايي، پيش بيني بودجه، زمان وامكانات مورد نياز ترسيم ميشوند و در آخرين
مرحله برنامه اجرا ميشود.
در خاتمه لازم است يكبار ديگر بر نقش و
جايگاه تدوين اهداف و جهت گيريهاي تحقيقاتي به عنوان نقطه آغازين برنامه
راهبردي تحقيقات اشاره نمود.
|
