پرسشهاي متداول در تدوين برنامه هاي راهبردي
محصولي ، موضوعي و منطقه اي
1- س: چرا سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي مبادرت به تدوين برنامه راهبردي كرده است و ضرورتها و الزامات اين كار چه بوده است؟
ج : گستردگي سازمان و تنوع مسائل و موضوعات تحقيقات بخش كشاورزي ، ضرورت
هماهنگي و يكپارچگي در انجام فعاليتها را ايجاب نموده است. ادغام دو وزارتخانه
سابق جهاد سازندگي و كشاورزي نيز ضرورت هماهنگي در تحقيقات را دو چندان نموده
است و اين كار در گذشته انجام نشده است. بهترين روش هماهنگي، تدوين يك برنامه
راهبردي است . البته رشد شتابان علم، كمبود منابع ، چالشها و موانع پيش رو ،
همچنين ضرورت پاسخگويي به وظايف بخش كشاورزي نيز از ديگر عوامل هستند.
2- س : چرا به جاي تدوين برنامه حول محور موسسات، تدوين برنامه حول محور
محصولات و موضوعات كشاورزي قرار گرفته است؟
ج : مسائل بخش كشاورزي اغلب چند ديسيپليني هستند زيرا بخش كشاورزي با موجود
زنده، عوامل طبيعي، آب و خاك، انسان و بسياري عوامل ديگر سرو كار دارد. ضمناً
اين بخش وابستگي و ارتباط فراواني با ساير بخشها مثل صنعت ، خدمات ، بازرگاني و
.... دارد.
برنامهريزي حول محور موسسات نميتواند نقطه اتصال مناسبي براي حضور همه تخصصها
و عوامل ذيربط باشد اما برنامهريزي حول محور محصول يا موضوعات اساسي بخش باعث
قرار گرفتن همه عوامل موثر در حول يك محور جامع ميباشد. البته مديريت تدوين و
حتي اجراي برنامه هاي تحقيقاتي از وظايف ذاتي و قانوني موسسات و مراكز تحقيقات
ملي بوده و حسب مورد به آنها واگذار خواهد گرديده است.
3- س: چه سياستها و اقداماتي به عنوان ضمانت اجراي برنامهها در نظر گرفته
شده است؟
ج : نتايج اين برنامه پس از تدوين و بررسيهاي كارشناسي به تاييد مراجع
قانوني از قبيل شوراي تحقيقات ، آموزش و ترويج كشاورزي و هيات امناء سازمان خواهد رسيد
و توسط وزير جهاد كشاورزي ابلاغ خواهد شد. از سال آينده بتدريج بخش قابل توجه
منابع و امكانات تحقيقاتي سازمان جهت اجراي اين برنامه ها هدايت خواهند شد.
اين برنامه صرفاً يك برنامه وزارتخانهايي نخواهد بود بلكه آنرا به شورايعالي
علوم تحقيقات و فناوري خواهيم برد تا به عنوان يك سند ملي به تصويب رسيده و به
عنوان برنامه بخش كشاورزي ، در اجراي آن دانشگاهها و ساير دستگاهها نيز
مشاركت نمايند. رديف بودجهايي خاصي نيز از سال آينده براي اجراي اين برنامه
پيش بيني گرديده است. ضمناً سعي ميگردد اقدامات مربوط به فرهنگ سازي و نهادينه
نمودن رفتار برنامهايي، از قبيل جلسات آموزشي و توجيهي و ... نيز به مورد اجرا
گذاشته شود.
4- س: نقش و جايگاه معاونتهاي اجرايي وزارتخانه، ساير دستگاهها، دانشگاهها
و توليد كنندگان بخش خصوصي در تدوين اين برنامه چيست؟
ج : پايه اساسي اين برنامه بر روي مشاركت فعال همه ذينفعان از جمله
معاونتهاي اجرايي، دانشگاهها، توليد كنندگان بخش خصوصي و ... قرار دارد، لذا
از مرحله تبيين مسائل اساسي تحقيقات بخش كشاورزي تا مرحل بكارگيري نتايج
تحقيقات كليه ذينفعان حضور فعال داشته و عضو رسمي گروههاي برنامهريزي
ميباشند. البته مشاركت و حضور فعال همه ذينفعان، يكي از چالشهاي اصلي تدوين
اين برنامه ميباشد، ليكن سعي گرديده تا هم از پتانسيل ارتباطات شخصي و هم از
پتانسيل ارتباطات رسمي در جلب مشاركت ذينفعان استفاده شود. تاكنون نيز نهادها و
سازمانهاي گوناگوني رسماً اعلام همكاري نمودهاند.
5- س: آيا سازمان ميتواند عليرغم مشكلات مالي فراوان از عهده تأمين منابع و
امكانات مورد نياز تدوين و اجراي اين برنامه برآيد؟
ج : عيلرغم محدوديتهاي مالي موجود، اعتقاد داريم برنامهريزي در دراز مدت
باعث صرفهجويي قابل توجه در اعتبارات خواهد شد لذا سعي ميكنيم به هر نحو ممكن
منابع و امكانات مورد نياز آنرا تامين كنيم، البته اجراي اين برنامه صرفاً روي
منابع مالي موجود متكي نخواهد بود بلكه با جلوگيري از انجام طرحهاي تحقيقاتي
تكراري و غير ضروري و فاقد اولويت، بخشي از منابع موجود قبلي را به طرف تدوين
برنامه هدايت خواهيم كرد. از طرف ديگر تجربه نشان داده سازمانهايي كه داراي
برنامه و راهبردهاي تعريف شده و مشخصي ميباشند، بهتر ميتوانند از منابع مالي
( هرچند اندك ) موجود در كشور استفاده نموده و آنها را جذب نمايند.
6- س: آيا برنامه هاي راهبردي محصولي ، موضوعي و منطقه اي يك برنامه
وزارتخانهايي است يا يك برنامه ملي؟ اگر برنامه ملي است چه تمهيداتي براي
هماهنگي آن در سطح ملي پيش بيني شده است؟ آيا يك برنامه صرفاً براي بخش كشاورزي
است يا ساير بخشهاي اقتصادي كشور نيز در اجراي آن دخالت خواهند داشت؟
ج : در مرحله اول يك برنامه وزارتخانهايي است اما در نظر است تا از طريق
مراجع ذيربط بويژه شوراي عالي عتف آنرا تبديل به يك برنامه ملي نمائيم. قطعاً
براي انجام اينكار بايد با وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و دانشگاههاي ذيربط
آن تعامل و هماهنگي داشته باشيم تا سند برنامه تحقيقات بخش كشاورزي كشور تهيه
شود.
در اين برنامه ساير وزارتخانهها و نهادها نيز دخالت دارند زيرا مسائل بخش
كشاورزي و تحقيقات آن بعضاً فرا وزارتخانهايي ميباشد و به هماهنگي با آنها
نيز نياز دارد.
7- س : عناوين برنامههاي محصولي و موضوعي براساس چه شاخصها و معيارهايي
انتخاب شدهاند؟
ج : با توجه به وظايف و تعهدات بخش كشاورزي و نيز تعهدات وزير جهاد
كشاورزي درخودكفايي محصولات اساسي، همچنين ضرورت توجه به ملاحظات توسعه پايدار
كشاورزي و حفظ محيط زيست و نيز بر مبناي آينده نگري درتحقيقات كشاورزي اين
عناوين با هماهنگي كليه موسسات و مراكز تحقيقات ملي و پس از جلسات كارشناسي
متعدد انتخاب شدهاند.
8- س: آيا اين الگو به مسائل مهمي از قبيل تامين منابع انساني و مالي، اصلاح
سياستها و روشهاي تحقيقاتي و اصلاح ساختار تحقيقاتي خواهند پرداخت؟
ج : اين الگو مهمترين مولفه در برنامهريزي جامع تحقيقات است، لذا هر چند
در اين برنامه موقتاً به مسائل ياد شده نخواهيم پرداخت ولي پايه و شاخص اساسي
آنها را فراهم خواهد نمود و بدون تدوين برنامه راهبردي محصولي و موضوعي
هيچگاه نخواهيم توانست ساير برنامهها را تهيه نمائيم، لذا از سال آينده بتدريج
به تدوين موارد فوق خواهيم پرداخت.
9- س: آيا اين الگو مورد تائيد ساير مراجع اعم از داخلي و خارجي نيز
ميباشد؟
ج : اين الگو در كشور براي اولين بار به شكل موجود اجرا ميشود ليكن ساير
مراجع بين المللي به ويژه سرويس خدمات ملي تحقيقات كشاورزي (ISNAR) آنرا به
اغلب كشورهاي با وضعيت مشابه ايران توصيه نموده است.
10- س: حمايت وزارتخانه و معاونتهاي اجرايي آن از اين برنامه چگونه بوده
است؟
ج : تاكنون وزير جهاد كشاورزي و معاونتهاي اجرايي وزارتخانه، حمايت بسيار
خوبي از اين برنامه بعمل آوردهاند و اين الگو اميدواري فراواني براي ساماندهي
تحقيقات و هدايت آن در مسير نيازهاي واقعي بخش كشاورزي ايجاد كرده است.
11- س: آيا پس از تدوين اين برنامه اجراي كامل آن در توان اين سازمان خواهد
بود؟
ج : قطعاً مسائل و اولويتهاي تحقيقاتي بخش كشاورزي بسيار متنوع و گوناگون
ميباشند و براي اجراي آنها بايد از توان و امكانات تمامي سازمانها و مراكز
تحقيقات كشاورزي كشور بويژه دانشگاهها استفاده نمود. ضمناً علاوه بر امكانات
بخش دولتي بايد از امكانات بخش خصوصي نيز استفاده شود. انجام اينكار نيازمند
تدوين سياستها و راهكارها و برنامههاي اجرايي است كه متعاقباً و پس از تدوين
برنامه پيگيري خواهند شد.
12- س : تلفيق و هماهنگي بين برنامهها چگونه انجام ميشود؟
ج : برنامههاي محصولي و موضوعي در چند مرحله از طريق برگزاري گردهماييها
و جلسات گوناگون، تلفيق و هماهنگ ميشوند تا مطمئن شويم فعاليتهاي تحقيقاتي
پراكنده و مجزا در سازمان اجرا نخواهند شد. البته در مرحله تدوين هر برنامه
نمايندگان موسسات و مراكز مختلف حضور دارند و تا حدودي از پراكنده كاري جلوگيري
خواهد شد ليكن در چند مرحله مشخص نيز به بررسي همپوشانيهاي احتمالي و رفع آنها
خواهيم پرداخت.
13- س: آيا اين برنامه باعث محدوديت فكر كردن و ارائه ايدههاي جديد و
موضوعات تازه كه قبلاً در برنامه ديده نشدهاند، نميشود؟ اصولاً اگر مشكلي
قبلاً ديده نشده باشد چگونه پس از تدوين برنامه در آن لحاظ ميشود؟
ج: از آنجائيكه اين برنامه به ترسيم يك ساختار درختي براي اهداف و
اولويتهاي تحقيقات ميپردازد، در صورتيكه مسائل و مشكلاتي قبلاً ديده نشده
باشد، اين مسائل ميتوانند در قالب شاخههاي جديد وارد برنامه شوند و يا اگر
موضوعي از اولويت و اهميت خارج شود ميتواند به صورت يك شاخه زائد از پيكره درخت
اصلي حذف شوند.
به طور كلي اين برنامه باعث محدوديت فكر و ارائه ايدههاي جديد نميشود ليكن
اين فكر و ايده بايد به صورت قسمتي از برنامههاي مدون، و حتي به شكل يك برنامه
جديد ارائه گردد تا جامه عملياتي بپوشد در غير اينصورت حل آن خارج از اولويت
تشخيص داده شده و صرفا به عنوان گسترش مرزهاي دانش تلقي ميشود..
14- س: آيا موسسات و مراكز تحقيقاتي سازمان قبلاً برنامه نداشتهاند يا
برنامههاي آنها ناقص و كهنه بوده است؟
ج : موسسات و مراكز قبلاً به درجاتي داراي برنامه بودهاند ليكن برنامهها
در ارتباط با يكديگر و در خدمت ساير برنامه ها نبوده است در حاليكه مسائل بخش
كشاورزي ماهيتاً از زمينههاي گوناگوني برخوردار بوده و برنامههاي موسسات به
تنهايي و بطور مجزا نميتوانند اين مسايل را حل كنند از طرف ديگر با توجه به
پديده ادغام و نيز تحولات بخش كشاورزي و نيز تحقيقات كشور لازم است تحقيقات بخش
كشاورزي يكبار ديگر به بازنگري عملكرد گذشته و برنامهريزي جامع تحقيقات
بپردازد.
15- س: عمدهترين موانع و مشكلات تدوين اين برنامه در سطح ستاد سازمان و در
سطح موسسات چه ميباشند؟
ج : كمبود دانش، تجربه قبلي، فرهنگ، ساختار، منابع و امكانات و بويژه، باور
و اعتقاد به برنامهريزي هم در سطح ستاد و هم در سطح موسسات و مراكز از
عمدهترين موانع ميباشند.
16- س: تا زمان تدوين كامل اين برنامه، روال قبلي و رايج تحقيقات آيا باقي
ميماند يا متوقف گرديده است؟
ج : بدون شك هيچيك از برنامهها و رويههاي قبلي تحقيقات تا تدوين كامل و
رفع اشكالات برنامه جديد متوقف نخواهند شد. حتي پس از تدوين نيز اجراي آن بصورت
تدريجي خواهد بود.
17- س: چرا در برنامه ريزي تحقيقات براي هر محصول و موضوع بايد مسائل و
مشكلات غير تحقيقاتي مثل سياستهاي بازار، كمبود منابع، مشكلات اقتصادي اجتماعي
و غيره نيز مورد توجه برنامهريزان قرار گيرد؟
ج : زيرا موانع دستيابي به اهداف توسعه بخش كشاورزي صرفاً موانع فني نبوده
و موانع اقتصادي اجتماعي و نهادي نيز نقش موثري ايفا مينمايند، لذا تفكيك دقيق
و شفاف اين موانع از يكديگر ميتواند سهم موانع فني را ( كه وظيفه تحقيقات،
پاسخگويي به آنها ميباشد) در عدم دستيابي به اين اهداف مشخص نمايد و كمك بزرگي
به برنامهريزي تحقيقات نمايد.
